Van oudsher komen de meeste leidinggevenden in de West uit Nederland. Tijdens de oorlog krijgen Surinamers, Antillianen en Arubanen zelf belangrijke posities in handen. Hun zelfvertrouwen groeit en ze krijgen behoefte aan meer zelfbestuur.

Zelfbeschikkingsrecht
Dit wordt versterkt door het Atlantic Charter, waarin het zelfbeschikkingsrecht van volken wordt erkend door Amerika en Engeland. Op 6 december 1942 belooft ook Koningin Wilhelmina in een radiotoespraak de koloniën na de oorlog meer zelfstandigheid.

'Baas in eigen huis'
In Suriname wordt in 1943 de Unie Suriname opgericht, met als leus ‘baas in eigen huis’. Leden van de eerste politieke partij op de Antillen gebruiken in 1944 dezelfde leus. Ze willen meer zeggenschap. Maar de gouverneurs hebben door de oorlogssituatie alle macht.

Vooral de eigenmachtige Surinaamse gouverneur Kielstra geeft de nieuwe oppositie geen kans. De Surinaamse politicus Wim Bos Verschuur protesteert hiertegen bij Koningin Wilhelmina. Kielstra laat hem meteen arresteren, tot woede van veel Surinamers. De politieke rel wordt gesust met de vervanging van Kielstra door de minder autoritaire gouverneur J.C. Brons.