Dolle Dinsdag
Een merkwaardig voorproefje van de bevrijding bood dinsdag 5 september 1944, 'Dolle Dinsdag'. Die dinsdag ging het gerucht dat de geallieerden in aantocht waren. Ze zouden Breda al in handen hebben, Radio Oranje had het zelf gezegd! Onder de NSB'ers brak paniek uit, veel NSB'ers vluchtten naar Duitsland (waar ze door de Duitse kameraden niet met open armen werden ontvangen). Ook een stoet Duitsers verliet Nederland alvast.
Maar het bleek voorbarig, de geallieerde opmars bleef uit. Toch was de opwinding niet helemaal onzin. Op 4 en 5 september 1944 werd België voor het grootste deel bevrijd. Op 15 september 1944 werd Maastricht de eerste Nederlandse stad die de bevrijding vierde.
Operatie Market Garden
Twee dagen later begon de operatie Market Garden (17-25 september 1944), het werd menens. Luchtlandingstroepen (Amerikanen, Britten, Australiërs, Polen) werden bij Arnhem, Nijmegen en Eindhoven gedropt, met de opdracht de bruggen over de grote rivieren te veroveren. Als dat lukte hadden de geallieerden ruim baan, en zou Nederland nog voor de kerst vrij zijn. Maar de Duitsers boden heftig tegenstand. Market Garden bleek 'a bridge too far'.
De Slag om Arnhem, onbedoeld gevolg van Market Garden, werd door de geallieerden verloren. Wel werd Eindhoven bevrijd, door de Amerikanen. In feite werd Eindhoven zelfs twee keer bevrijd, want de Duitsers zagen kans voor enkele uren terug te keren. Na de tweede bevrijding namen de Duitsers wraak met een luchtaanval. Tweehonderd bewoners van Eindhoven werden daarbij gedood (18 september).
Bij Overloon in Oost-Brabant, waar nu het Nationaal Oorlogs- en Verzetsmuseum is, woedde een langdurige tankslag (26 september - 16 oktober). Op 29 oktober werd Breda bevrijd, door Poolse militairen onder generaal Maczek. In Heusden bliezen de Duitsers bij hun vertrek de toren van het stadhuis op. De schuilkelder onder dat stadhuis zat vol burgers; 134 doden (5 november). Om de Duitsers uit Walcheren te verdrijven bombardeerden de geallieerden de zeedijken bij Westkapelle, Vlissingen en Veere (3, 7 en 11 oktober). Walcheren stroomde onder.
In het najaar van 1944 werd het zuiden van Nederland bevrijd. Maar niet helemaal. Roermond en Venlo bleven tot 1 maart 1945 in Duitse handen. De bevrijding van Arnhem zou nog tot 14 april 1945 op zich laten wachten. De stad was toen ontvolkt en geplunderd. Tijdens de Slag om Arnhem hadden de Duitsers de bewoners geëvacueerd.
Nijmegen
Nijmegen werd al in september 1944 bevrijd, maar dat betekende niet het einde van de oorlogsellende. Op 22 februari 1944 was Nijmegen al - per ongeluk - door de geallieerden gebombardeerd (dit was het ergste van alle geallieerde vergissingsbombardementen, er vielen 800 doden. In 2004 is het als 'vergeten bombardement' met enige nadruk herdacht). Daarna werd Nijmegen nog verder verwoest, door granaatvuur afkomstig van het nabij gelegen front. Het bleef zeven maanden 'frontstad'.
De Duitsers brachten ondertussen het bezette Nederland in staat van verdediging. Nederlandse mannen werden gedwongen om in Oost-Nederland verdedigingslinies te graven. Er vonden ook grootscheepse vernielingen plaats, als vergelding en om de geallieerden bij hun opmars te hinderen. In Rotterdam werd door 'Sprengkommandos' alles opgeblazen wat er nog over was van de haven: kades, kranen, loodsen. Ook een deel van de havenwijk Katendrecht werd daarbij vernield. Duizenden Katendrechters moesten hun huizen verlaten.
