Een schreeuw zonder stem

tot 7 januari 2001.
Deportatie en onderdrukking in het schilderwerk van de Franse kunstenaar Jean-Jacques Morvan.

Inleiding
In het jaar 2000 is het 55 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog en dat de gruwelijke werkelijkheid over de concentratiekampen volledig in de openbaarheid kwam. De jonge schilder Jean Jacques Morvan was betrokken bij de opvang van overlevenden. Wat hij daarbij zag zou hem nooit meer loslaten. De gedeporteerden zouden blijven terugkeren in zijn werk. In 1974 werd zijn werk rond dit thema onder de titel Nuit et brouillard (Nacht en Nevel) geëxposeerd in het Musée de la Résistance et de la Déportation te Besancon. De tentoonstelling kreeg in 1981 een permanente plaats in het Centre Jean Moulin te Bordeaux.

Morvan is in Frankrijk een bekende en gewaardeerde kunstenaar, en heeft geëxposeerd over de hele wereld. Zijn werk over de Tweede Wereldoorlog is deels afkomstig uit het Centre Jean Moulin en deels uit het particuliere bezit van de kunstenaar. Een grote woede over de extreme onderdrukking in de concentratiekampen is een van de belangrijkse inspiratiebronnen voor de in Frankrijk bekende schilder, dichter en beeldhouwer Jean-Jacques Morvan.

Morvan ontdekte wat er in de kampen was gebeurd toen hij in 1945 als zeventienjarige jongen in Parijs betrokken was bij de opvang van overlevenden, in Hotel Lutétia. Naast de de natuur en de elementen (water, vuur) en vooral de zee, zijn het de gedeporteerden die centraal staan op zijn schilderijen.

Het werk van Morvan is zeer expressief. Het geeft een indringend beeld van gebeurde in de concentratiekampen.

De tentoonstelling
De expositie bevat vijftig tot zeventig werken, meest schilderijen maar ook enkele tekeningen en beeldhouwerken. Enkele eenvoudige schetsen zijn gemaakt in 1945. Daarnaast zijn er werken uit de jaren vijftig en zestig, maar het meeste werk is vervaardigd in de eerste helft van de jaren zeventig. De werken zijn in chronologische volgorde opgesteld in de wisselexpositieruimte van het Verzetsmuseum.

In intensiteit en soms ook het kleurgebruik heeft het werk van Morvan overeenkomsten met dat van Armando, de Nederlandse schilder, dichter en beeldhouwer die eveneens gedreven wordt zijn ervaringen als jongen met de nazi-terreur (in het concentratiekamp bij zijn woonplaats Amersfoort). Het werk van Morvan is echter figuratiever en verhalender dan dat van Armando.

Op de schilderijen en enkele tekeningen zijn concrete gebeurtenissen afgebeeld: een Rijkspartijdag in Neurenberg, bijeengedreven joden met sterren, deportatietreinen, terechtstellingen, naakte vrouwen en kinderen in de rij voor de gaskamers, de ‘dodentrap’ in concentratiekamp Mauthausen, het crematorium in Buchenwald. Morvan wil niet alleen uitdrukking geven aan zijn eigen afschuw, maar ook getuigen.

Bij de opening van de eerste expositie van zijn werk over dit onderwerp in 1974 zei hij:

“Ik heb met schroom aan de weinig spraakzame teruggekeerden gevraagd of ik dit wel... Zij hebben toegestemd. Vandaar deze temtoonstelling bij de dertigste verjaardag van de bevrijding van de kampen. Begrijp me goed. Ik wil alleen dat u het zich herinnert (...) opdat er geen kerst meer komt zoals in kamp Flossenburg, waar de kerstboom werd versierd het zes willekeurig gekozen opgehangen mensen.”

Biografie
1928, 7 januari Jean-Jacques Morvan wordt geboren in Parijs. Zijn familie komt uit Bretagne.

1939 - 1940 Na het uitbreken van de wereldoorlog verblijft hij met zijn zuster twee jaar in Saint Jean d’Ángély. Hij raakt er onder de indruk van de ontredderde vluchtelingen uit Nederland, Belgi‘ en Noord-Frankrijk. Hij schrijft er zijn eerste gedichten en maakt zijn eerste tekeningen.

1940, 17 juni Capitulatie van Parijs.

1941 Morvan keert terug naar Parijs en zal er de rest van de oorlog blijven. Een joodse klasgenoot wordt gedeporteerd. De lessen worden verplaatst naar de schuilkelders onder het Lyceum.

1944, 24 augustus Bevrijding van Parijs. Morvan wordt toegelaten tot de Kunstacademie ( École des Beaux Arts), maar houdt het daar maar één dag uit.

1945 - 1946 Morvan is betrokken bij de opvang van overlevenden uit de concentratiekampen, in Hotel Lutétia. Hij wordt toegelaten tot de Kunstnijverheidsschool (École des arts décoratifs) Om aan de kost te komen werkt hij als toneelspeler en journalist Voor zijn schilderijen gebruikt hij, vanwege geldgebrek, soms tandpasta e.d. als verf.

1947 Morvan toont voor het eerst zijn werk op de jaarlijkse tentoonstelling voor kunstenaars onder de dertig jaar (Salon des moins de 30 ans), assisteert bij de productie van een film.

1948 - 1949 Militaire dienst. Hij blijft daarnaast toneelspelen en hij krijgt in het leger een atelier waar hij kan tekenen en schilderen.

1949 - 1950 Gaat zich intensiever richten op de schilderkunst. Exposeert in het Quartier du Marais schilderijen op papier, maar verkoopt niets. Om geld te verdienen werkt hij in de Parijse Hallen en blijft hij actief als journalist en toneelspeler.

1951 Publiceert zijn eerste tekeningen. Zijn eerste eigen expositie in een galerie in Parijs krijgt positieve kritieken.

1954 - 1956 Reist verschillende malen naar Corsica; door zijn indrukken van de mediterrane wereld verandert zijn stijl. Hij gaat zich enthousiast bezighouden met de lithografie.

1957 - 1963 Koopt een huis met atelier in de Provence en woont afwisseld daar, in Parijs en in Bretagne. Keert terug tot elementaire vormen en thema’s (golven, vuur). Hij heeft regelmatig kleine exposities en krijgt lovende kritieken. De actrice Cathérine Sauvage en de schrijver Albert Camus behoren tot de eerste verzamelaars van zijn werk. In 1962 exposeert hij in New York.

1964 Exposeert in de beroemde galerie van Katia Granoff in Parijs. Het is zijn definitieve doorbraak. Hij trouwt.

1965 - 1967 Maakt reizen naar ondermeer de Griekse eilanden, Canada, Marokko, Jordanië, China en Rusland. Vooral het uitgestrekte landschap van Canada beïnvloedt zijn werk. Na de geboorte van zijn dochter schildert hij ook baby’s.

1968 - 1969 Reis naar Mexico. Werkt daarna een jaar in Canada met een beurs van de Franse Raad van de Kunsten (Grand Boursier du conseil des Arts)

1969 -1970 Heeft belangrijke exposities in het museum van Quebec, in het museum voor Schone Kunsten van Mexico en in het Maison de la Culture te Rennes. Maakt samen met Guy de Belleval een film. Publiceert een dichtbundel. Schildert veel en onderzoekt de mogelijkheden van diverse materialen

1971 - 1972 Reist en werkt in Tunesië. Vijf grote musea in Orléans, Nancy, Besançon, Tours en Le Havre tonen onder de titel ‘twintig jaar schilderen’ een overzicht van het werk van Morvan.

1973 Reist naar Japan en nogmaals naar Canada. Na zijn terugkeer naar Zuid-Frankrijk wordt de zee een van zijn voornaamste thema's. Hij maakt gebruik van zand en textiel en vervaardigt ook reliëfs en sculpturen

1974 - 1977 Raakt opnieuw in de ban van het thema van de deportaties, dat hem sinds 1945 nooit heeft losgelaten. Onder de titel Nuit et brouillard (Nacht en nevel) exposeert het Musée de la Résistance et de la Déportation te Besançon vijftig werken over dit thema.

1977 - 1987 Naast de zee ontdekt Morvan andere maritieme onderwerpen. Hij krijgt veel opdrachten en wordt onderscheiden als Grand Peintre Officel de la Marine en Peintre Titulaire de la Marine. Er volgen vele exposities door heel Frankrijk. In 1981 koopt het Centre Jean Moulin te Bordeaux een groot deel de werken over de Tweede Wereldoorlog.

1993 Tentoonstelling van 46 werken over de geweld en intolerantie in Brive en later Bordeaux. Vervaardigt een monument ter ere van de beroemde Franse verzetsstrijder Jean Moulin in Orgon.

1997 Retrospectief van het werk van Morvan in vele grote steden in Frankrijk.

1998 - 2000 Keert terug naar Parijs legt zich meer toe op het schrijven van verhalen en gedichten, die hij publiceert in de bundel Côte du Trégor.

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

De expositie lijkt niet groot, maar al met al kun je hier toch een paar uur besteden. Er is een overzichtelijke tijdlijn hoe het verzet is ontstaan, wat als een rode draad door het museum loopt

Stephanie K

Heel goed en duidelijk ingericht museum, uitermate geschikt voor de jongeren die m.n.vanuit b.v. geschiedenis, willen zien, ervaren en leren wat het verzet en de oorlog betekend heeft. Leerzaam en waardevol!!

Wilma V

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

This museum across the street from the zoo and in the area where there was resistance activity is worth a visit. Anyone slightly interested in history will be captivated by the exhibits and personal notes and memorobilia.

Ashverse, South Carolina
Tripadvisor