Interessante buurt: de Plantagebuurt

In de omgeving van het Verzetsmuseum is veel te zien dat herinnert aan de de bezetting, de jodenvervolging en het verzet. De Plantagebuurt grenst aan de oude ‘Jodenhoek’ (een buurt in Amsterdam waar eeuwenlang al veel Joden woonden).

De Plantagebuurt werd een van de nieuwe buurten waar vanaf ongeveer 1900 veel Amsterdamse Joden gingen wonen. In februari 1941 moest van de Duitsers de Jodenhoek een ‘Joodsche wijk’ worden. Er werden daarvoor zelfs borden met die tekst om de wijk neergezet. De Duitse bezetters overwogen er een getto (afgesloten wijk) van maken. De niet-Joodse bevolking (bijna de helft) zou dan moeten verhuizen. Dit plan werd niet uitgevoerd, maar de Duitsers hadden ook geen getto nodig. Door allerlei maatregelen lukte het ze de Joden geleidelijk af te zonderen van de rest van de bevolking.

Routekaart Plantagebuurt














Gebouw PlanciusNummer 1: Gebouw Plancius

1876: Joodse zangvereniging "Oefening Baart Kunst".
1894: Vergaderadres opkomende socialisme.
1915: Garage voor taxi's ARM
1944-1945: Voertuigstalling Duitse bezetter.
1970: Stalling ongevallendienst verkeerspolitie.
1993: Kraakpand
1 mei 1999: Verzetsmuseum open.

Gebouw Plancius is een opvallend pand. Plancius is gebouwd door de Joodse zangvereniging ‘Oefening Baart Kunst’ in 1875/76. Het pand kwam te staan in de oude, parkachtige ‘Plantage’, die in die tijd werd bebouwd met woningen voor de rijkere mensen.

Op het bouwterrein had eerder een buitenhuis gestaan met de naam ‘Plancius’, genoemd naar de rond 1600 levende predikant en zeevaartkundige Petrus Plancius. Daarom werd het nieuwe gebouw ook zo genoemd.

In 1913 veranderde Gebouw Plancius van eigenaar en werd het een garage voor taxi’s. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging het taxibedrijf door het benzinegebrek weer paarden en wagens gebruiken. Aan het eind van de oorlog stalde de Duitse bezetter er een aantal voertuigen. Plancius bleef tot in de jaren negentig een garage, uiteindelijk van de Amsterdamse verkeerspolitie.


Ingang ArtisNummer 2: Artis
Schuin tegenover het Verzetsmuseum ligt de hoofdingang van dierenpark Artis. Artis is gedurende de hele oorlog voor het publiek geopend gebleven.

In september 1941 werd het voor joden verboden om Artis of welke 'openbare inrichting' dan ook te bezoeken. Joodse leden van Artis kregen een briefje dat ze geen lid meer mochten zijn. Tijdens de hongerwinter (de laatste winter van de oorlog) had Artis ook gebrek aan voedsel en brandstof.

Begin 1945 slachtten indringers een varken op de kinderboerderij. Op de zolders van de dienstgebouwen hebben 150 tot 300 onderduikers zich schuilgehouden. Er is nooit een razzia geweest.


Het bevolkingsregisterNummer 3: Het bevolkingsregister, schuin tegenover Gebouw Plancius.
Het gebouw is nu een restaurant. Aan de zijmuren van de gebouwen links en rechts naast het lage deel, zijn de schuine randen nog te zien waar ooit het dak zat. Voor de Joodse Nederlanders was het moeilijk om onder te duiken. De Nederlanders hadden geen ervaring met oorlog en er onstond maar langzaam verzet. De uitstekende bevolkingsregistratie maakte onderduiken extra moeilijk.

In maart 1943 werd het Amsterdamse bevolkingsregister, schuin tegenover Gebouw Plancius, door een aanslag verwoest. Het was een spectaculaire verzetsdaad die veel opzien baarde. Maar de voortgang van de razzia’s op Joden werd er niet door gehinderd. In september 1943 werden de laatste Joden opgepakt en gedeporteerd. Bij gewapend verzet > vind je meer informatie over die aanslag.

Herinneringsplaquette aanslag bevolkingsregisterAanslag bevolkingsregister
'Op [zaterdag] 27.3.43, omstreeks 22.15 uur, hebben ongeveer tien in het uniform van de Nederlandse politie gestoken mannen de bewakers van het bevolkingsregister overmeesterd, geboeid en - na toediening van injecties - naar de tuin gesleept. Even later waren vijf explosies te horen en begon het gebouw te branden. Van de daders ontbreekt ieder spoor'.
(Rapport Amsterdamse politie.)


Een herinneringsplaquette naast de deur herinnert aan de aanslag.




Monument voor het kunstenaarsverzet Nummer 4: Monument voor het kunstenaarsverzet
Aan het plantsoen aan de Plantage Middenlaan staat dit bronzen monument. Het is in 1973 gemaakt. Het stelt een liggende figuur voor, de vuist geheven. Daarmee wordt het verzet uitgedrukt. Beeldhouwer Gerrit van der Veen leidde de vervalsingsgroep de Persoonsbewijzencentrale (PBC) waar duizenden valse persoonsbewijzen werden gemaakt, en hij nam deel aan de aanslag op het bevolkingsregister (zie boven). Het monument verwijst naar zijn dood voor het vuurpeloton, op 10 juni 1944.


Hollandsche SchouwburgNummer 5: Hollandsche Schouwburg
Aan de Plantage Middenlaan werd de Hollandsche Schouwburg in oktober 1941 omgedoopt tot Joodsche Schouwburg, ‘uitsluitend toegankelijk voor Joods publiek’. In september 1942 werd die Schouwburg een doorgangshuis waar de Joden voor deportatiewerden verzameld. De jonge kinderen werden ondergebracht in een crèche aan de overkant. Ongeveer 600 kinderen zijn door het verzet uit die crèche weggesmokkeld naar onderduikadressen in Friesland en Limburg.

De schouwburg is nu een gedenkplaats met een namenwand met alle 6.700 familienamen. Dat zijn de namen van alle Joodse Nederlanders die zijn weggevoerde en vermoord; de meesten in concentratie- en vernietigingskampen van de Duitsers.

De Hollandsche Schouwburg is dagelijks geopend van 11.00-16.00 uur. zie ook: www.hollandscheschouwburg.nl


de IVKO-schoolNummer 6: Nationaal Holocaust Museum in oprichting
Het Nationaal Holocaust Museum tegenover de Hollandsche Schouwburg. Het was vroeger een Hervormde Kweekschool voor onderwijzers; daar kon je leren om meester of juf te worden. Rechts van die kweekschool bevond zich een crèche. Daar gingen in 1942-1943 de kinderen naar toe van de ouders die in de Hollandsche Schouwburg gevangen zaten. Verzetsmensen (joods en niet-joods) en medewerkers van de crèche hebben via de kweekschool honderden kinderen in veiligheid gebracht. Zie op deze website: Dag pap, tot morgen. Joodse kinderen gered uit de crèche >

Een plaquette op de gevel van de kweekschool herinnert nog aan deze gebeurtenis.

Het opschrift luidt: 'Aan allen die hebben geholpen joodse kinderen voor deportatie te behoeden'.









De DokwerkerNummer 7: de Dokwerker
Op het Mr. Visserplein staat het bekende monument voor de Februaristaking, de Dokwerker. Een dokwerker is iemand die in de havens werkt. Je ziet dat het een sterke figuur is. Omdat de havenarbeiders belangrijk waren bij de staking tegen de Jodenvervolging is voor deze figuur gekozen. Zie bij thema's bij de Februaristaking

Tekst op het monument de Dokwerker










 

Monument 'NOOIT MEER AUSCHWITZ' van Jan WolkersNummer 8: Wertheimpark
Het Wertheimparkwerd aangelegd ter ere van de Joodse bankier en weldoener A. C. Wertheim (1832-1897).

In dit fraaie stadspark bevindt zich het monument 'NOOIT MEER AUSCHWITZ', gemaakt door Jan Wolkers, in opdracht van het Nederlands Auschwitz Comité.


 

Pelikaan Portugees Israelietisch ZiekenhuisNummer 9: Portugees-Israëlitisch Ziekenhuis
Het voormalig Portugees-Israëlitisch Ziekenhuis, ofwel het PIZ (spreek uit Pizz), aan de statige Henri Polaklaan, is een van de adressen waar in 1943 Joodse mannen uit gemengde huwelijken (van Joodse man met niet-Joodse vrouw) zijn gesteriliseerd.

Door een man te steriliseren kan hij geen kinderen meer maken. Als beloning zouden die gesteriliseerde mannen niet worden gedeporteerd.
Aan de gevel bevindt zich nog een pelikaan met drie jongen: het symbool van de Portugees-Joodse gemeente.

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Wat een fantastische opzet van het kindergedeelte van het museum. Heel interactief en heel leerzaam. Ook voor de volwassenen. Ik ben blij ben dat ik met mijn zoon van 12 ben gegaan.

Jorg V

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Als je aan je kinderen wil uitleggen wat oorlog nou eigenlijk is, als je met je ouders terug wil in een voor hun zo een belangrijke tijd, of je wil gewoon meer weten over de oorlog. Ga dan hier naar toe.

Jc H, Amsterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

One of the best museums I've been to in a long time. Seeing the dreadful acts of war through the eyes of the Dutch people. The displays were really well thought out and in different media forms. I highly recommend it.

Spamette, Yorkshire
Tripadvisor