Geschiedenis van Gebouw Plancius

Gebouw Plancius dateert uit 1876. Het initiatief tot de bouw kwam van de joodse zangvereniging Oefening Baart Kunst. Het pand deed achtereenvolgens dienst als muziektempel en sociëteit, als zalencentrum en bijna tachtig jaar lang als garage. Sinds 1999 is het de behuizing van het Verzetsmuseum. Ook is er, sinds 1 januari 2000 een café-restaurant gevestigd. Boven bevinden zich enkele appartementen.


Timpaan van gebouw Plancius met davidster.Gevel
De gevel van Plancius, met de Davidsster, herinnert aan de tijd toen Amsterdam nog in hoge mate een joodse stad was. Gebouw Plancius lag vlak bij de oude joodse buurt, op tien minuten loopafstand. (Die legendarische buurt, de Jodenhoek, was overigens al voor de komst van de nazi's aan het verdwijnen.)

Vanaf 1916 werden hier talrijke krotwoningen op last van de gemeente gesloopt. Tweederde van de joodse bewoners verhuisde tijdens deze saneringen naar andere, nieuwe delen van de stad, zoals de Transvaalbuurt en de Rivierenbuurt.)

Petrus Plancius (Pieter Platevoet)
Het gebouw werd tussen 1874 en 1876 gebouwd naar een ontwerp van N. Vos. Met de naam Plancius wilde het bestuur van Oefening Baart Kunst recht doen aan de traditie. Om plaats te maken voor het nieuwe gebouw moest namelijk een oud huis worden afgebroken dat de naam Plancius droeg. Petrus Plancius (1550-1622) woonde in Amsterdam en was er dominee en geograaf; een geleerde adviseur op het gebied van ontdekkingsreizen en de walvisvaart. Hij werd geboren in Dranouter (Vlaanderen) en was een van de vele Vlaamse en Brabantse calvinistische vluchtelingen die in de jaren tachtig van de zestiende eeuw naar het noorden zijn gevlucht. Hij was predikant en een aanhanger van Gomarus (ook al een Vlaming). Zie ook: www.joodsamsterdam.nl



Lithografie Locaal Plancius met gevelopschrift "Liedertafel oefening baart kunst".Sociëteit
De koorleden kwamen in Plancius bijeen voor repetities en uitvoeringen, en voor de aangename verpozing. Als sociëteit werd het in 1881 extra aantrekkelijk door een fraaie aanbouw, de Wintertuin, een ruimte die het midden hield tussen een café en een palmenkas. In 1883 volgde een verbouwing door architect Dolf van Gendt.





Populaire gelegenheid
Gebouw Plancius werd al snel een populaire gelegenheid voor concerten, toneeluitvoeringen, feesten en partijen. Op joodse feestdagen waren er synagogediensten. Er vonden ook veel politieke bijeenkomsten plaats. Voor de socialisten, met hun groeiende aanhang in de Jodenhoek, werd Plancius een vast vergaderadres. Bij de debattten kon het heftig toegaan. Een door velen bewonderde spreker was Henri Polak, voorman van de ANDB, de Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond.

Neergang van Plancius
Rond 1900 begon de neergang van Plancius. In 1913 werd het verkocht, om te worden verbouwd tot een voor die tijd uiterst moderne taxi-centrale. Door architect Elte werd achter het pand een garage met overkapping gebouwd. Aan de achterkant verrees een grote bedrijfshal. Het complex was langdurig in handen van de ARM, de Amsterdamsche Rijtuig Maatschappij (taxi's en vrachtvervoer). Tijdens de Duitse bezetting liet de ARM bij gebrek aan benzine weer paarden, koetsjes en wagens rijden; zo werd Plancius voor korte tijd een paardenstal. In 1944-1945 kwam er een aantal Duitse voertuigen te staan. De bewakers kregen een eigen kamertje.

Opnieuw culturele plek
In 1970 verliet de ARM het pand, samen met de lingeriefabriek die vanaf 1955 medegebruiker van Plancius was geweest. Voor de Ongevallendienst van de Amsterdamse verkeerspolitie bleek het versleten bedrijfspand nog bruikbaar, onder meer als stalling voor auto's die na een ongeluk van de weg waren gehaald. Opmerkelijk genoeg werd Plancius in de jaren negentig weer een culturele plek, door de aanwezigheid van alternatieve mime- en dansgezelschappen op de bovenverdieping.

Verzetsmuseum
In 1998 verruilde het Verzetsmuseum zijn onderkomen in de Lekstraat-synagoge voor Gebouw Plancius, dat daarmee aan zijn derde leven begon. Het vernieuwde museum ging op 1 mei 1999 open voor het publiek. 

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

De expositie lijkt niet groot, maar al met al kun je hier toch een paar uur besteden. Er is een overzichtelijke tijdlijn hoe het verzet is ontstaan, wat als een rode draad door het museum loopt

Stephanie K

Heel goed en duidelijk ingericht museum, uitermate geschikt voor de jongeren die m.n.vanuit b.v. geschiedenis, willen zien, ervaren en leren wat het verzet en de oorlog betekend heeft. Leerzaam en waardevol!!

Wilma V

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)

One of the best museums I've been to in a long time. Seeing the dreadful acts of war through the eyes of the Dutch people. The displays were really well thought out and in different media forms. I highly recommend it.

Spamette, Yorkshire
Tripadvisor