Amsterdam, straatnamen 1940-1945

In 1942 werd in Amsterdam, per besluit van burgemeester E.J. Voûte (in functie sinds 4 maart 1941), een aantal namen van straten en parken veranderd. Het ging om straten en parken die genoemd waren naar joden en naar nog levende leden van het koninklijk huis.

Zo ging de Sarphatistraat 'Muiderschans' heten en de Wilhelminastraat 'Wester-Gasthuisstraat'. De Wibautstraat werd omgedoopt in Weesperpoortstraat. F.M. Wibaut (1859-1936) was geen jood of lid van het koninklijk huis, maar een bekende sociaal-democraat (SDAP'er) die als wethouder veel heeft gedaan voor de volkshuisvesting in Amsterdam.

Wat opvalt aan dit alles is dat er geen straten naar nationaal-socialisten werden genoemd, er kwam dus geen Mussertplein of Van Geelkerkenlaan. Alle naamsveranderingen werden per raadsbesluit van 18 mei 1945 teruggedraaid. Na 1945 zijn er veel Amsterdamse straten naar verzetsmensen genoemd, onder meer in het nieuwe Osdorp.

Nieuwe straatnamen in 1942
Veranderd werden in 1942 de volgende straat- en parknamen: Beatrixpark werd Diepenbrockpark, Prins Bernhardpark Frankendaelpark, Prins Bernhardplein Gooiplein, David Blesstraat Marius Bauerstraat, Da Costakade Gouverneurskade, Da Costaplein Van Koetsveldplein, Da Costastraat Van Tienhovenstraat, Heimansplein Eschdoornplein, Heimansweg Eschdoornweg, Herman Heijermansweg Jacques Perkweg, Jozef Israëlskade Tooropkade, Julianapark Pauwenpark, Jephtastraat Badelochstraat, Jonathanstraat Multatulistraat, Julianaplein Amstelstationplein, Wibautstraat Weesperpoortstraat, Wilhelminastraat Wester-Gasthuisstraat, Lazarussteeg Leprozensteeg, Jonas Daniël Meijerplein Houtmarkt, Mozes en Aäronstraat Poststraat, Sarphatikade Vening Meineszkade, Sarphatipark Bollandpark, Sarphatistraat Muiderschans, Spinozastraat Andrieszstraat, Wertheimpark Parktuin. - Dit rijtje is ontleend aan 'De naam van onze straat', van J.A. Wiersma. Het Heimansplein heet tegenwoordig Thijsseplein (naar Jac. P. Thijsse, 1865-1945).

Nieuwe straatnamen na bevrijding
Ter herinnering aan de bevrijding werden er opnieuw straatnamen veranderd. Het Daniël Willinkplein in de Rivierenbuurt werd in 1946 omgedoopt tot Victorieplein - plein van de overwinning der geallieerde landen. De drie centrale lanen van de Rivierenbuurt (Amstellaan, Noorder Amstellaan en Zuider Amstellaan) kregen de namen van de drie grote oorlogsleiders Stalin, Churchill en Roosevelt. Een nieuwe naamsverandering volgde in 1956, na de onderdrukking van de Hongaarse opstand door de Sovjet-Unie: de Stalinlaan werd nu de Vrijheidslaan.

Op 18 mei 1945 al had de Euterpestraat een nieuwe naam gekregen: Gerrit van der Veenstraat (naar Gerrit Jan van der Veen, 1902-1944, beeldhouwer, verzetsman). De oude naam Euterpestraat had in de bezettingstijd een gruwelijke bijklank gekregen: de gevreesde en gehate Sicherheitsdienst (SD) was aan de Euterpestraat gevestigd geweest, in het gebouw van de Meisjes-HBS.

In november 1945 kreeg de Plantage Franselaan (in de Plantagebuurt) een nieuwe naam: Henri Polaklaan, naar de in 1943 overleden joodse oprichter van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond (ANDB). De drie bruggen tussen Plantage Kerklaan en Sarphatistraat zijn genoemd naar respectievelijk de verzetsvrouw Lau Mazirel, de verzetsman Ben Polak en de verzetsman Felix Halverstad. Bij de Amstel ligt - over de Nieuwe Herengracht - de Walter Süskindbrug.

Voor nieuwbouw in de afgebroken Jodenbuurt zijn eveneens namen gekozen die naar het verzet en/of de jodenvervolging verwijzen: Februariplein, Koerierstersplein, Anne Frankstraat. In april 2003 is in Amsterdam-Zuidoost een plein genoemd naar de uit Suriname afkomstige verzetsman Anton de Kom (1898-1945).

Amsterdam-Noord kent sinds 1986 het 'Plein Spanje 1936/39' (voorheen Hagedoornplein). Daar staat een monument voor de Nederlandse antifascisten die in de Spaanse Burgeroorlog in de Internationale Brigades tegen de troepen van generaal Franco streden. Veel ex-'Interbrigadisten' hebben in 1940-1945 aan het verzet deelgenomen. Overigens: verreweg de meeste 'verzetsnamen' zijn te vinden in de naoorlogse wijken aan de westkant van Amsterdam: Leendert Valstarhof, Johannes Poststraat, Joop Woortmanplein - enzovoort.

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Wat een fantastische opzet van het kindergedeelte van het museum. Heel interactief en heel leerzaam. Ook voor de volwassenen. Ik ben blij ben dat ik met mijn zoon van 12 ben gegaan.

Jorg V

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

Heel goed en duidelijk ingericht museum, uitermate geschikt voor de jongeren die m.n.vanuit b.v. geschiedenis, willen zien, ervaren en leren wat het verzet en de oorlog betekend heeft. Leerzaam en waardevol!!

Wilma V

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide
Tripadvisor