Dagelijks leven, 1940-1945

'Dagelijks leven' is een nogal vaag begrip. Als het over de bezettingstijd gaat, betreft het het gewone leven als voortzetting (zoveel mogelijk) van het leven in vredestijd, en bovendien alles wat dag in-dag uit de voortzetting van dat gewone leven bemoeilijkte, zoals de schaarste en de distributie. De ergste verschrikkingen van de oorlog en de bezetting worden niet tot het dagelijks leven gerekend.

'Het koninkrijk' van Loe de Jong
De meest uitgebreide geschiedenis van Nederland en overzeese gebieden in de tijd van oorlog en bezetting is geschreven door de historicus dr. L. de Jong, het veeldelige standaardwerk 'Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog.' (Lou de Jong was ook de presentator/mede-samensteller van de tv-serie 'De Bezetting' die door zeer veel Nederlanders is bekeken.)

Talrijke auteurs, lang niet alleen historici, hebben commentaar geleverd op de boeken van L. de Jong. Een interessant commentaar, dat betrekking heeft op het dagelijkse leven in de bezettingstijd, werd geleverd door Karel van het Reve (1921-1999).

Karel van het Reve: de gewone dingen
In een stuk getiteld 'Sinterklaas 1944' merkte Van het Reve op dat 'mensen die de bezettingstijd niet hebben meegemaakt soms lijken te denken dat het gewone leven in Nederland stil stond, terwijl de schokkende dingen die Lou de Jong beschrijft gebeurden. Maar dat is niet zo. Alle gewone dingen gingen gewoon door'. 'Sinterklaas 1944' eindigt als volgt:

'Zo herinner ik me dat ik in de hongerwinter Sinterklaasinkopen deed in de Amsterdamse Bijenkorf. Het gebouw was niet verwarmd en niet verlicht. Het ging geloof ik om vier uur dicht, maar het lag vol dingen die je kon kopen, en het was er geloof ik vrij druk. Ik weet nog dat ik er een broche heb gekocht van gebakken en daarna beschilderde klei. Als je er ergens mee tegenaan stootte brokkelden er stukken van af.

Volgens Lou de Jong zat ik die dag in het kader van de Arbeidsinzet ergens in Duitsland, of ik was, vanwege diezelfde Arbeidsinzet, ondergedoken, of ik had een echt of fictief 'kriegswichtig' baantje zodat ik niet naar Duitsland hoefde, of ik was bezig met 'het verzet', of ik was, op een fiets met houten banden, een 'hongertocht' aan het maken.

Maar ik had me voor die Arbeidsinzet niet gemeld, omdat ik dat niet wilde. Ook was ik niet ondergedoken, want dat was niet zo eenvoudig. Bovendien hadden alle andere jongens zich wel gemeld, en ik dacht niet dat de Duitsers geïnteresseerd zouden zijn in die paar man die niet waren komen opdagen. Ze hadden mensen genoeg. In het verzet was ik ook niet zo erg, want ik zag er verschrikkelijk tegen op om doodgeschoten te worden.

Hongertochten hoefde ik niet te maken, want wij hadden geen geld, tafelzilver of gouden horloges om te ruilen tegen een pond bruine bonen, en voor niets gaven die boeren je nog geen rotte aardappel. Bovendien had ik geen fiets met houten banden. Kortom, ik had de boeken van Lou de Jong niet gelezen en deed dus Sinterklaasinkopen in de Bijenkorf'.

(Uit: Karel van het Reve, 'De verschrikkelijke slechtheid van het opperwezen', uitgeverij G.A. van Oorschot, Amsterdam 1987, pagina 194-197.)

In 1980 verscheen bij uitgeverij De Bezige Bij een boek dat uitdrukkelijk gaat 'over het gewone, dagelijkse leven, dat immers ook doorging en dat aanvankelijk nog vrij ongestoord voortgang leek te kunnen vinden'. Het heet 'Dat kan ons niet gebeuren ... Het dagelijks leven in de Tweede Wereldoorlog beschreven door Evert Werkman', Madelon de Keizer en Gert Jan van Setten.

In het algemeen kan over het leven in oorlog en bezetting worden opgemerkt dat mensen onder die omstandigheden op zichzelf worden teruggeworpen. Iedereen beleefde, om met de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon te spreken, zijn eigen 'kleine oorlog' (zie Louis Paul Boon, 'Mijn kleine oorlog', 1947, herhaaldelijk herdrukt).

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Wat een fantastische opzet van het kindergedeelte van het museum. Heel interactief en heel leerzaam. Ook voor de volwassenen. Ik ben blij ben dat ik met mijn zoon van 12 ben gegaan.

Jorg V

De expositie lijkt niet groot, maar al met al kun je hier toch een paar uur besteden. Er is een overzichtelijke tijdlijn hoe het verzet is ontstaan, wat als een rode draad door het museum loopt

Stephanie K

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Als je aan je kinderen wil uitleggen wat oorlog nou eigenlijk is, als je met je ouders terug wil in een voor hun zo een belangrijke tijd, of je wil gewoon meer weten over de oorlog. Ga dan hier naar toe.

Jc H, Amsterdam

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)
Tripadvisor