Engelandvaarders en ontsnappingslijnen


Een aantal Nederlanders besloot te ontsnappen. Weg uit de bezetting, en dan bij voorkeur naar Engeland. De echte overtuigde 'Engelandvaarders' wilden maar een ding: een bijdrage leveren aan de geallieerde overwinning.

Er waren in hoofdzaak twee manieren om Engeland te bereiken:
1) varen, met een roei- of zeilbootje de Noordzee op. Dit werd na de aanleg van de Atlantik-Wall nog moeilijker dan voorheen,
2) langs een omweg door Europa. Op deze omwegen ontstonden georganiseerde internationale 'escape lines' of 'ontsnappingslijnen', waarlangs zich een stroom van Engelandvaarders, vluchtelingen, koeriers met geheime informatie en bemanningsleden van neergehaalde geallieerde vliegtuigen ('piloten') en ontsnapte krijgsgevangenen bewoog.

Hindernissen
Op de omweg door Europa moest een reeks van hindernissen worden overwonnen. Internationale reizen waren verboden, tenzij men een speciale vergunning had. De treinen werden gecontroleerd, en dan moesten valse papieren uitkomst bieden. Via België en Frankrijk zochten de reizigers hun weg naar de belangrijkste tussenstop: het neutrale Zwitserland.

De rest van de survivaltocht voerde opnieuw door Frankrijk, dan over de Pyreneeën, door Spanje en tenslotte - als de vereiste toestemming binnen was - via de Britse basis Gibraltar of via Portugal naar Engeland.

Via Vichy-Frankrijk
De etappe door Frankrijk naar Zwitserland was het langst. Het scheelde wel dat Frankrijk in juni 1940 opgedeeld was in twee delen of zones: het door de Duitsers bezette noordelijke en westelijke Frankrijk (de hele Atlantische kust) en het niet-bezette zuidelijke Frankrijk.

Dit zuidelijke Frankrijk werd geleid door maarschalk Pétain, een nationale held uit de Eerste Wereldoorlog. Pétain zetelde met zijn regering in het bekende gezondheidsoord Vichy. Hij collaboreerde met de Duitsers 'om Frankrijk te redden'. Zijn politiek heette in de propaganda 'Révolution Nationale'.

Voor de mensen die een ontsnappingstocht maakten bleek het in Vichy-Frankrijk een stuk veiliger dan in het noorden. Een gevaarlijk moment was het passeren van de demarcatielijn, de grens tusen de bezette en de niet-bezette zone, omdat die grens stelselmatig door de Duitsers werd gecontroleerd.

Vanaf november 1942 waren er ook in Vichy-Frankrijk Duitse troepen gelegerd. (Dit was een Duitse reactie op de landing van Amerikaanse en Britse troepen in Marokko en Algerije, gebieden die tot dat moment in handen waren van Vichy-getrouwe Fransen.)

Zie voor verhalen over de zuidelijke Engelandvaart: www.klimnaardevrijheid.nl

Ontsnappingslijnen
Een van de belangrijkste ontsnappingslijnen werd Dutch-Paris van J. Weidner, voormalig officier in het Nederlandse leger. Zijn internationale organisatie, die 300 leden telde, smokkelde ongeveer 1000 mensen naar het neutrale Zwitserland en naar Spanje, waaronder zeker 800 joden en 100 piloten.

Zonder hulp van verzetsmensen, betrouwbare passeurs (mensensmokkelaars), berggidsen, welwillende burgers, hulpvaardige pastoors, kloosterlingen, plaatselijke autoriteiten was de tocht vrijwel gedoemd te mislukken. Ook een dosis geluk was onontbeerlijk. Verder voerde Engeland een selectief beleid, wat het bereiken van het begeerde doel nog lastiger maakte.

Aantallen Engelandvaarders
Veel Engelandvaarders zijn onderweg omgekomen: verdronken in de Noordzee, verongelukt in de bergen, doodgeschoten. Andere werden gearresteerd, of bleven steken in een Zwitsers kamp of een Spaanse gevangenis. Vluchtelingen waren allang blij als ze in het veilige Zwitserland het einde van de oorlog konden afwachten. De Engelandvaarders raakten verbitterd als ze niet verder kwamen. Steeds dreinde het kinderliedje in hun hoofd: 'Engeland is gesloten, de sleutel is gebroken'.

Circa 1.700 Nederlanders haalden Engeland wel. De grootste groep Nederlanders daar werd overigens niet gevormd door die 1.700, maar door de Nederlanders die in mei 1940 nog kans hadden gezien om uit het net niet helemaal bezette Nederland te ontsnappen. Bij die groep van mei 1940 waren 4.000 militairen.

Wie als Engelandvaarder Engeland binnenkwam werd eerst uitvoerig verhoord; de Engelse en ook de Nederlandse autoriteiten in Londen waren zeer beducht voor vijandelijke spionnen. Goedgekeurde Engelandvaarders gingen op theevisite bij koningin Wilhelmina. Een aantal Engelandvaarders nam dienst in de Prinses Irene Brigade, die later werd ingezet bij de bevrijding van Frankrijk, België en Nederland.

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)

One of the best museums I've been to in a long time. Seeing the dreadful acts of war through the eyes of the Dutch people. The displays were really well thought out and in different media forms. I highly recommend it.

Spamette, Yorkshire
Tripadvisor