Overlevingskansen joden in Nederland

Joden maakten in het noorden minder kans dan in het zuiden. De overlevingskans van Nederlandse Joden tijdens de Duitse bezetting kende grote lokale en regionale verschillen. In sommige delen van Nederland wisten twee keer zoveel Joden de oorlog te overleven als in andere gebieden. Het beeld van de Jodenvervolging moet worden herzien.

Verschilllen groot per stad en provincie
Historicus en politicoloog Marnix Croes en socioloog Peter Tammes vonden in hun studie grote verschillen. In de stad Groningen overleeft maar 23% van de Joden, in Amsterdam 25,3%. In Utrecht overleefde 45,9%, in Maastricht 49,5% en in Enschede 52,1%.

Ook per provincie loopt het sterk uiteen: van 20% in Drenthe en 22,1 in Groningen tot 51,1 in Utrecht en 55,8 in Zeeland. De uitkomsten nuanceren volgens de auteurs het beeld van het relatief kleine aantal Joodse overlevenden in Nederland: 27%, tegenover 45% in België en 75% in Frankrijk.

'Dat percentage komt door Amsterdam en Noord-Nederland', stelt Croes. 'In Zuid-Nederland en steden als Utrecht en Maastricht heeft bijna de helft overleefd'.

Verklaring verschillen
Volgens Croes en Tammes geeft dat een andere blik op andere verklaringen voor het grote aantal Joodse slachtoffers. Het gaat dan bijvoorbeeld om de algemene gezagsgetrouwheid van de Nederlandse ambtenarij en de nauwkeurige registratie van Joden door gemeenten in 1941 - 1942. Croes vraagt zich af waarom er zo'n groot verschil is in overlevenden als deze verklaringen kloppen.

De overlevingskans van Joden hing volgens Croes en Tammes niet samen met het percentage lokale NSB-aanhangers of het al dan niet aanwezig zijn van pro-Duitse burgemeester. Wel belangrijk zijn hoe fanatiek het regionale bureau van de Duitse Sicherheitspolizei was, de aanwezigheid van 'foute' Nederlandse agenten en hoe sterk de plaatselijke verzuiling was.

Verzuiling
Die verzuiling - dat religieuze groeperingen naast elkaar leven - bleek belangrijk. Hoe meer contacten joden hadden met andere groepen, hoe meer kans ze hadden te overleven. Via christelijke Joden, kon gemakkelijker hulp worden gevraagd en geboden omdat die ook contacten hadden met christenen.

Opmerkelijk is dat als er meer katholieken in een gemeente woonden, de overlevingskansen van Joden stegen. Als er meer gereformeerden woonden, namen ze af. Vaak wordt aangenomen dat katholieken meer anti-Joodse gevoelens koesterden en minder actief waren in het georganiseerde verzet. Gereformeerden zouden juist veel hulp aan Joden hebben gegeven en actief zijn geweest in het verzet.

Volgens de auteurs is de verklaring indirect. Waar meer verzet was, kwamen meer Joden om. Actief verzet in een bepaalde regio lokte gerichte Duitse tegenacties uit. Daarbij werden vaak ook Joden opgepakt.

Uit: De Volkskrant, donderdag 15 januari 2004.
(Herschreven)

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Wat een fantastische opzet van het kindergedeelte van het museum. Heel interactief en heel leerzaam. Ook voor de volwassenen. Ik ben blij ben dat ik met mijn zoon van 12 ben gegaan.

Jorg V

De expositie lijkt niet groot, maar al met al kun je hier toch een paar uur besteden. Er is een overzichtelijke tijdlijn hoe het verzet is ontstaan, wat als een rode draad door het museum loopt

Stephanie K

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)
Tripadvisor