Overlevingskansen joden in Nederland

Joden maakten in het noorden minder kans dan in het zuiden. De overlevingskans van Nederlandse Joden tijdens de Duitse bezetting kende grote lokale en regionale verschillen. In sommige delen van Nederland wisten twee keer zoveel Joden de oorlog te overleven als in andere gebieden. Het beeld van de Jodenvervolging moet worden herzien.

Verschilllen groot per stad en provincie
Historicus en politicoloog Marnix Croes en socioloog Peter Tammes vonden in hun studie grote verschillen. In de stad Groningen overleeft maar 23% van de Joden, in Amsterdam 25,3%. In Utrecht overleefde 45,9%, in Maastricht 49,5% en in Enschede 52,1%.

Ook per provincie loopt het sterk uiteen: van 20% in Drenthe en 22,1 in Groningen tot 51,1 in Utrecht en 55,8 in Zeeland. De uitkomsten nuanceren volgens de auteurs het beeld van het relatief kleine aantal Joodse overlevenden in Nederland: 27%, tegenover 45% in België en 75% in Frankrijk.

'Dat percentage komt door Amsterdam en Noord-Nederland', stelt Croes. 'In Zuid-Nederland en steden als Utrecht en Maastricht heeft bijna de helft overleefd'.

Verklaring verschillen
Volgens Croes en Tammes geeft dat een andere blik op andere verklaringen voor het grote aantal Joodse slachtoffers. Het gaat dan bijvoorbeeld om de algemene gezagsgetrouwheid van de Nederlandse ambtenarij en de nauwkeurige registratie van Joden door gemeenten in 1941 - 1942. Croes vraagt zich af waarom er zo'n groot verschil is in overlevenden als deze verklaringen kloppen.

De overlevingskans van Joden hing volgens Croes en Tammes niet samen met het percentage lokale NSB-aanhangers of het al dan niet aanwezig zijn van pro-Duitse burgemeester. Wel belangrijk zijn hoe fanatiek het regionale bureau van de Duitse Sicherheitspolizei was, de aanwezigheid van 'foute' Nederlandse agenten en hoe sterk de plaatselijke verzuiling was.

Verzuiling
Die verzuiling - dat religieuze groeperingen naast elkaar leven - bleek belangrijk. Hoe meer contacten joden hadden met andere groepen, hoe meer kans ze hadden te overleven. Via christelijke Joden, kon gemakkelijker hulp worden gevraagd en geboden omdat die ook contacten hadden met christenen.

Opmerkelijk is dat als er meer katholieken in een gemeente woonden, de overlevingskansen van Joden stegen. Als er meer gereformeerden woonden, namen ze af. Vaak wordt aangenomen dat katholieken meer anti-Joodse gevoelens koesterden en minder actief waren in het georganiseerde verzet. Gereformeerden zouden juist veel hulp aan Joden hebben gegeven en actief zijn geweest in het verzet.

Volgens de auteurs is de verklaring indirect. Waar meer verzet was, kwamen meer Joden om. Actief verzet in een bepaalde regio lokte gerichte Duitse tegenacties uit. Daarbij werden vaak ook Joden opgepakt.

Uit: De Volkskrant, donderdag 15 januari 2004.
(Herschreven)

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

Heel goed en duidelijk ingericht museum, uitermate geschikt voor de jongeren die m.n.vanuit b.v. geschiedenis, willen zien, ervaren en leren wat het verzet en de oorlog betekend heeft. Leerzaam en waardevol!!

Wilma V

Als je aan je kinderen wil uitleggen wat oorlog nou eigenlijk is, als je met je ouders terug wil in een voor hun zo een belangrijke tijd, of je wil gewoon meer weten over de oorlog. Ga dan hier naar toe.

Jc H, Amsterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

This museum across the street from the zoo and in the area where there was resistance activity is worth a visit. Anyone slightly interested in history will be captivated by the exhibits and personal notes and memorobilia.

Ashverse, South Carolina
Tripadvisor