Luchtbescherming

Maatregelen om de burgers te beschermen tegen luchtaanvallen. Een van die maatregelen was het luchtalarm: bij nadering van vijandelijke vliegtuigen begonnen sirenes te loeien. In 1938, dat even het eerste oorlogsjaar leek te worden, werden in Nederland de eerste verduisteringsoefeningen gehouden. Na de Duitse inval in Polen, september 1939, werden in de steden schuilkelders gebouwd, en kwam rondom de steden luchtdoelgeschut te staan.

Luchtbeschermingsdienst
In 1939 werd ook de Luchtbeschermingsdienst (LBD) opgericht, een organisatie waarvan het personeel uit vrijwilligers bestond; tijdens de bezetting werd het personeel uitgebreid met ambtenaren. De LBD had tot taak de burgerbevolking te wijzen op de gevaren van luchtaanvallen, en op de maatregelen die de burgers zelf konden nemen om de risico's te beperken.

Verduistering
Een belangrijke taak van de dienst werd na mei 1940 het controleren van de verplichte verduistering. Waar een bombardement had plaatsgevonden konden LBD-leden eerste hulp bieden en assisteren bij het blussen van branden.

In de bezettingstijd gingen de LBD'ers 's nachts de straat op om te controleren of de burgers zich aan de verduisteringsvoorschriften hielden. Steden en dorpen moesten helemaal donker zijn, om te voorkomen dat ze als herkenningspunten voor geallieerde vliegtuigen zouden dienen.

Eerste hulp
Na een luchtaanval moest de LBD eerste hulp bieden; men beschikte over EHBO-kisten, brandslangen, helmen, gasmaskers en herkenningstekens (een metalen plaatje met daarop de letters LB, dat met riempjes op de bovenarm kon worden bevestigd). De LBD had afdelingen in alle stadswijken en dorpen. Per 200-300 gezinnen was er een 'blokploeg' geleid door een 'blokhoofd'.

Voor verzetsmensen bleek het handig om lid te zijn van de Luchtbeschermingsdienst. Het lidmaatschap bracht met zich mee dat je 's nachts de straat op kon, wat bijna alle andere burgers verboden was.

Naar aanleiding van Anjerdag, 29 juni 1940, werden in juli 1940 alle joodse leden uit de LBD gezet. Eerder al hadden joodse LBD-leden te horen gekregen dat ze 'niet meer hoefden te komen'. In een speciaal formulier hadden de LBD-leden in juni moeten opgeven of ze al of niet joods waren. Bijna alle betrokkenen vulden die eerste 'ariërverklaring' in. De Amsterdamse dominee dr. J. Eykman was een van de weinigen weigeraars.

Na de oorlog werd de LBD vervangen door een organisatie die sterk op de LBD leek: de Dienst Bescherming Bevolking, de BB. Tijdens de Koude Oorlog kwam die BB in de publiciteit met wenken over wat de burger kon doen in geval van een atoomaanval. Die BB bestaat nu niet meer. De sirenes zijn er nog wel, al klinken ze anders dan de sirenes van de jaren veertig en vijftig.

Hofland over 'proefloeien'
Vanaf 1 september 2003 zijn de sirenes weer elke eerste maandag van de maand om twaalf uur te horen, wat vanaf 1997 niet meer het geval was. De journalist S. Montag (pseudoniem van H.J.A. Hofland) schreef in zijn krantenrubriek 'Overpeinzingen' een stuk over de hervatting van dit 'proefloeien'.

Hofland was in de Tweede Wereldoorlog nog een jonge jongen, en hij woonde in Rotterdam. Voor hem, en voor iedereen van ongeveer zijn leeftijd, betekenen sirenes nog altijd luchtalarm - en niets anders:

'Eerst de sirenes, dan het langzaam naderende dreunen van vliegtuigmotoren, aanflitsen van de zoeklichten, melkblauwe vingers die de hemel aftasten, afweergeschut, een vliegtuig in de kruising van de lichtbundels, ze schieten als gekken, getik van granaatscherven op de dakpannen, het vliegtuig ontsnapt, het gedreun sterft weg, sirenes blazen af. De straat op, scherven zoeken. Ze zijn nog heet, scherp gekartelde stukjes metaal'.

(NRC Handelsblad, 23 augustus 2003, Zaterdags Bijvoegsel)

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Heel goed en duidelijk ingericht museum, uitermate geschikt voor de jongeren die m.n.vanuit b.v. geschiedenis, willen zien, ervaren en leren wat het verzet en de oorlog betekend heeft. Leerzaam en waardevol!!

Wilma V

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Als je aan je kinderen wil uitleggen wat oorlog nou eigenlijk is, als je met je ouders terug wil in een voor hun zo een belangrijke tijd, of je wil gewoon meer weten over de oorlog. Ga dan hier naar toe.

Jc H, Amsterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)
Tripadvisor