Onderduikhulp en overvallen

Na april 1943 begon het grote onderduiken. Verzetsgroepen die hulp boden aan onderduikers kregen het steeds drukker. Ongeveer 350.000 mensen, merendeels arbeidsplichtige mannen, hebben korte of langere tijd ondergedoken gezeten. Niet iedereen zat even 'diep' ondergedoken. Joodse onderduikers liepen verreweg het meeste gevaar, naar hen werd actief gezocht. Ook hun helpers namen grote risico's. Er stonden zware straffen op 'jodenbegunstiging'.

Bij de onderduikhulp ging het vooral om drie soorten activiteiten:
a) het regelen vam onderduikadressen
b) het verzorgen van de onderduikers
c) het bemachtigen, vervalsen of 'aanpassen' van allerlei officiële papieren: persoonsbewijzen, distributiebescheiden enzovoort.

Overvallen
Het verzet ging een reeks overvallen plegen op distributiekantoren en gemeentehuizen om 'bonkaarten' buit te maken (distributiebonnen werden niet los uitgereikt, maar in de vorm van bonkaarten). Op 14 oktober 1942 had een knokploeg onder leiding van Theo Dobbe het distributiekantoor van Joure (Friesland) beroofd van een groot aantal distributiebonnen. Die bonnen verkocht Dobbe voor veel geld op de zwarte markt; de opbrengst kwam onder meer ten goede aan de OD en Vrij Nederland.

Op 4 juni 1943 haalde een andere knokploeg een massa distributiebonnen weg uit het gemeentehuis van Langweer (Friesland). De eind 1942 opgerichte 'Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers' (LO) verdeelde de bonnen over haar kring van onderduikadressen.

Samenwerking verzet
Tussen Knokploegen (KP's) en LO kwam het tot nauwe samenwerking. In augustus 1943 bundelden de 'Landelijke Knokploegen' en de LO hun krachten. Het resultaat was de grootste verzetsorganisatie die Nederland heeft gekend: de LO/LKP.

Op zaterdag 29 april 1944 'kraakten' Gerrit van der Veen en vier anderen, onder wie de uit Duitsland afkomstige joodse verzetsman Gerhard Badrian, de Landsdrukerij in Den Haag. Ze namen vellen met in totaal 10.000 pb's mee, die voor vervalsers zeer bruikbaar waren. (Van der Veens groep hoorde niet bij de LO/LKP, maar had er wel contact mee).

Een volgende grote kraak vond plaats op 17 mei 1944, toen een knokploeg in de drukkerij Hoitsema in Groningen 133.450 bonkaarten buitmaakte.

Vervalsingen
Vervalsers van papieren - persoonsbewijzen, distributiebescheiden en allerlei Ausweise (bewijzen, vergunningen enzovoort) - zaten tot over hun oren in het werk. De Persoonsbewijzencentrale en soortgelijke illegale firma's konden het nauwelijks aan.

Daarom besloot de 'Top' van de LO/LKP in november 1943 tot de oprichting van een eigen vervalsingscentrale, de Persoonsbewijzensectie (PBS). In maart 1944 sloot de Nijmeegse 'Falsificatiecentrale' zich bij de LO aan (FC-LO).

Luchtaanval op bevolkingsregisters
Eind 1943 kreeg de Nederlandse regering in Londen doorgeseind dat de verwoesting van een bepaaald gebouw in Den Haag zeer gewenst was. In dat gebouw, Huize Kleykamp, bewaarden de Nederlandse rijksinspecties hun schaduw- of controlebestanden van bevolkingsregisters en persoonsbewijzen.

Die bestanden werden voortdurend door de bezetter geraadpleegd. Contacten tussen verzet en Londen over deze kwestie liepen via de 'gedropte' en zeer kundige geheim agent baron d'Aulnis de Bourrouill, die zendcontact met Londen onderhield.

Het precisiebombardement op Kleykamp, uitgevoerd door een eskader 'mosquitos' van de RAF, kwam op dinsdag 11 april 1944 om drie uur 's middags, terwijl de ambtenaren aan het werk waren. De stalen archiefkasten stonden open. De actie bleek een succes. Maar onder de ambtenaren vielen 59 doden, waaronder ook verscheidene ambtenaren die aan 'de goede kant' stonden.

Bevrijding verzetsmensen
In 1944 hebben diverse groepen pogingen gedaan om gevangen verzetsmensen te bevrijden. Op 11 juni 1944 vindt een zeer geslaagde overval plaats op het Huis van Bewaring aan het Walburgplein in Arnhem; 54 gevangenen werden bevrijd. Een al even spectaculaire actie was de overval op het Huis van Bewaring in Leeuwarden, op 8 december 1944. Resultaat: 51 gevangenen bevrijd.

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Wat een fantastische opzet van het kindergedeelte van het museum. Heel interactief en heel leerzaam. Ook voor de volwassenen. Ik ben blij ben dat ik met mijn zoon van 12 ben gegaan.

Jorg V

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

De expositie lijkt niet groot, maar al met al kun je hier toch een paar uur besteden. Er is een overzichtelijke tijdlijn hoe het verzet is ontstaan, wat als een rode draad door het museum loopt

Stephanie K

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

This museum across the street from the zoo and in the area where there was resistance activity is worth a visit. Anyone slightly interested in history will be captivated by the exhibits and personal notes and memorobilia.

Ashverse, South Carolina

One of the best museums I've been to in a long time. Seeing the dreadful acts of war through the eyes of the Dutch people. The displays were really well thought out and in different media forms. I highly recommend it.

Spamette, Yorkshire
Tripadvisor