Studenten en studentenverzet 1943 

In april 1943 had de bezetter het gemunt op de militairen, èn op de studenten (bijna 15.000). Studenten moesten beloven dat ze zich zouden 'onthouden van iedere tegen het Duitse Rijk enzovoort gerichte handeling'. De belofte moest schriftelijk worden gedaan, door een 'loyaliteitsverklaring' te tekenen. Mannelijke studenten die niet tekenden, werden werkloos, en zouden 'dus' de arbeidsinzet in moeten.

Raad van Negen
De Raad van Negen, het geheime studentenberaad, vaardigde een richtlijn uit: Niet tekenen, wie wel tekende was een 'deserteur'. Op studenten die toch wilden tekenen werd door medestudenten ingepraat, tot ze waren 'omgekletst'. Uiteindelijk tekenden maar 2000 studenten. De bezetter arresteerde vervolgens 3.500 weigeraars, die naar Duitsland zouden worden gestuurd. De overige weigeraars doken onder.

Arbeidsinzet
Na deze massale demonstratie van ongehoorzaamheid wilde de bezetter de studenten een lesje leren. Het dreigement met de arbeidsinzet zou worden waargemaakt. Alle mannelijke studenten die de loyaliteitsverklaring niet hadden ondertekend moesten zich op last van de opperste politiechef Rauter op donderdag 6 mei 1943 melden bij een van de door hem aangewezen verzamelpunten.

Er verschenen 3.500 studenten, die meenden geen andere keuze te hebben (ouders waren medeverantwoordelijk gesteld). Al deze studenten werden op de trein gezet; hun eerste bestemming was het 'doorgangskamp' Ommen. Een paar weken later werden ze vanuit Ommen doorgestuurd naar hun gedwongen tewerkstelling in Duitsland.

De overige studenten doken onder, of hielden zich in ieder geval een tijd verborgen. Het 'Aussenministerium', een groep Delftse studenten, loodste naderhand een aantal tewerkgestelde studenten uit Duitsland terug naar Nederland.

Studenten in het verzet
Het eigenlijke studentenverzet was na april 1943 voorbij, maar niet de deelname van studenten aan het verzet. Veel van die (ex-)studenten hebben verzetswerk gedaan. Vierhonderd studenten verloren daarbij het leven.

De studenten waren over het algemeen tegen de nazi's. Universiteiten en hogescholen gingen herhaaldelijk dicht, vanwege protestacties van de studenten. In november 1940 hadden studenten van de Rijksuniversiteit in Leiden en van de Technische Hogeschool (TH) in Delft geprotesteerd tegen het ontslag van joodse hoogleraren.

Studentenverenigingen
De traditionele studentenverenigingen hieven zichzelf in 1941 op, toen de nazi's bepaalden dat joodse studenten er geen lid meer van mochten zijn. De studenten hielden wel contact, via de Nederlandse Studentenfederatie. Enkele vooruitstrevende Amsterdamse studenten, onder wie Bart Riezouw, begonnen eind 1941 het illegale blad De Vrije Katheder. Dit 'bulletin ter verdediging van de universiteiten' werd een belangrijke verzetskrant.

Een nieuwe fase in het studentenverzet - gecoördineerd studentenverzet - begon in maart 1942. Toen ging de Raad van Negen van start, een geheim studentenberaad waarin alle universiteiten en hogescholen vertegenwoordigd waren: de twee universiteiten in Amsterdam en de universiteiten/hogescholen in Delft, Groningen, Leiden, Nijmegen, Tilburg, Utrecht en Wageningen.

Studentenstaking
In december 1942 eiste de bezetter dat een deel van de mannelijke studenten in Duitsland zou gaan werken (arbeidsinzet). De Raad van Negen kondigde een studentenstaking af, waarna de bezetter zijn eis introk. Dat kon alleen doordat de bezettingsautoriteiten vonden dat de Nederlandse universiteiten en hogescholen moesten blijven functioneren.

In maart-april 1943 voerde de Raad van Negen het verzet tegen de loyaliteitsverklaring aan. De spreekbuis van de Raad van Negen was het illegale blad De Geus. Dat blad was in oktober 1940 opgericht door twee Leidse studenten, de gebroeders Huib en Jan Drion, in de eerste plaats om de 'walgelijke' Nederlandse Unie te bestrijden.

Zie ook de site Utrechtse Studenten in Verzet.

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Wat een fantastische opzet van het kindergedeelte van het museum. Heel interactief en heel leerzaam. Ook voor de volwassenen. Ik ben blij ben dat ik met mijn zoon van 12 ben gegaan.

Jorg V

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)

One of the best museums I've been to in a long time. Seeing the dreadful acts of war through the eyes of the Dutch people. The displays were really well thought out and in different media forms. I highly recommend it.

Spamette, Yorkshire
Tripadvisor