Nederlands-Indië, verzet.

Verzet tegen de Japanse bezetter van Nederlands-Indië (1942-1945). Dit verzet kwam vooral van de bevolkingsgroepen die met de Nederlanders de kern hadden gevormd van de koloniale Indische samenleving: de Indische Nederlanders en de Molukkers. Het was verzet van mensen die standvastig trouw bleven aan Nederland en het Huis van Oranje.

Kampverzet Nederlanders
De blanke Nederlanders werden al gauw door de Japanners geïnterneerd (40.000 krijgsgevangenen en 80.000 burger-geïnterneerden), dus veel kans om verzet te bieden hadden ze niet, als ze daartoe al bereid waren.

In de kampen heeft zich wel allerlei 'kampverzet' voorgedaan: protesten, ongehoorzaamheid, sabotage, diefstal voor het goede doel. Sommige kampen waren voor een tijdje nog wel dragelijk, andere buitengewoon slecht. Aan het gebrek aan privacy kon men wennen. Erger waren de uitzichtloosheid, het gebrek aan voedsel en medicijnen, de lijfstraffen en executies, de dwangarbeid.

Indonesiërs
De Indonesiërs namen geen deel aan het verzet tegen de Japanse bezetter; zij hadden geen boodschap meer aan Nederland en Oranje. De Japanners noemden zich de bevrijders van Azië. Maar of de Indonesiërs 'Broer Japan' van hun kant ook als bevrijders zagen, blijft de vraag. Het Indonesische volk heeft zeer onder de Japanse bezetting geleden. Voorzover er Indonesisch verzet tegen de Japanners is geweest, ontwikkelde zich dat los van het Indische verzet.

Indische verzet
Een opvallend voorbeeld van 'Indisch verzet' deed zich voor in 1944. De Indische Nederlanders, ook wel Indo-Europeanen of kortweg Indo's genoemd, werden steeds meer onder druk gezet: ze moesten de Japans-Indonesische kant te kiezen.

In september 1944 werden de Indische jongemannen in Batavia opgeroepen om zich te laten registreren. Maar 'registratie' bleek niet het enige doel van de oproep. Japansgezinde Indo's eisten dat de jongeren zich bereid zouden verklaren om voor 'Nippon en het Indonesische volk' te werken en te strijden (Nippon is Japan).

Vijftig jongeren weigerden. Zo'n verklaring zou hen, naar hun overtuiging, tot collaborateurs en landverraders maken. De weigeraars werden prompt genoteerd als 'anti's'. Twee weken later werden ze opgepakt, om uiteindelijk gevangen te worden gezet in Glodok, een oud gebouwencomplex in Batavia. (Zie René Hermanus, 'Indisch jongerenverzet 1944 - Glodok 1945', 1999.)

Gewapend verzet KNIL
In 1942-1943 is er ook gewapend Indisch verzet geweest: (pogingen tot) guerrillastrijd en sabotage-acties. De deelnemers aan dit verzet verwachtten dat de geallieerden - de Amerikanen, Britten en Australiërs - de Japanners snel zouden verslaan.

Het verzet zou de geallieerden binnenloodsen en bij de bevrijding de orde handhaven, om te voorkomen dat in het 'gezagsvacuüm' plunderaars en communistische agitators hun slag zouden slaan. Maar dit verzet bleef geïsoleerd en het werd voortdurend bedreigd door verraad. In 1943 werd het door de Kenpeitai (de Japanse militaire politie) definitief uitgeschakeld.

De verzetsmensen waren militairen uit het verslagen koloniale leger (KNIL), die zich in de wildernis probeerden te handhaven. 'Steungroepen' in de steden belastten zich met bevoorrading, medische zorg, wapensmokkel, het verzamelen en doorgeven van berichten, het verbergen van gezochte personen.

Chinezen
Er waren ook Chinezen bij betrokken. Veel Chinezen waren anti-Japans, omdat ze wisten hoe het Japanse leger sinds 1937 in China tekeer ging.

Molukkers
Het meeste verzetswerk werd gedaan door Indo's en Molukkers, zowel mannen als vrouwen. Opmerkelijk is dat ook Nederlandse vrouwen, zoals Bep Stenger, eraan deelnamen. Dat kon doordat de Nederlandse vrouwen, anders dan de Nederlandse mannen, niet meteen werden geïnterneerd. Bekijk ook de inteviewfragmenten met Bep Stenger in Levensverhalen.

De Molukkers, 'door de eeuwen trouw', waren steeds gewaardeerde KNIL-militairen geweest. In 1951 zijn 12.500 Molukkers - mannen, vrouwen en kinderen - naar Nederland geëvacueerd. Dat gebeurde nadat hun Republiek der Vrije Zuid-Molukken (RMS), gevestigd op Ambon, door het Indonesische leger was vernietigd. Voor zo'n republiek was in de eenheidsstaat Indonesië geen plaats.

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Het junior bezoek begint met de tijdmachine. Daarna leidt het boekje je door het leven van 4 kinderen. Je stapt letterlijk in bijv. een huiskamer en moet daar antwoorden op de vragen vinden. Heel boeiend voor kinderen. Een echte aanrader!

Hoekjes, Rotterdam

Een museum voor jong en oud en wat mij betreft verplicht voor iedereen. Je wordt door het museum geleid en het bijzondere zijn de verhalen van gewone mensen. Veel geleerd ondanks dat ik het nodige wel wist.

Martijn, Amsterdam

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

This museum across the street from the zoo and in the area where there was resistance activity is worth a visit. Anyone slightly interested in history will be captivated by the exhibits and personal notes and memorobilia.

Ashverse, South Carolina

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)
Tripadvisor