Propaganda

Ander woord voor publiciteit, reclame. Propageren is propaganda voor iets maken; iemand die propaganda maakt is een propagandist.

Reclame en propaganda gaan allebei over het beïnvloeden van de meningen van veel mensen, van de 'publieke opinie'. Maar er is een verschil. Reclame is vooral bedoeld om het koopgedrag van de burgers te beïnvloeden. Het heeft dus een commercieel doel.

Het doel van propaganda is a) burgers partij te laten kiezen, of b) te bereiken dat burgers in een aanbevolen richting 'actief worden'. Politieke partijen maken per definitie propaganda. Actiegroepen maken propaganda. Overheden maken propaganda.

Oorlogspropaganda
Het verst gaat propaganda in tijden van oorlog. Het is een wapen in de strijd. De strekking van oorlogspropaganda is meestal: 'Wijzelf zijn alleen maar goed, dapper en edelmoedig. Onze tegenstander is barbaars en onmenselijk'. De bevolking moet worden overtuigd van de noodzaak van de oorlog. Overwinningen worden aangedikt, nederlagen en verliezen gebagatelliseerd of verzwegen.

Ook in 'objectieve' oorlogsberichtgeving kan propaganda schuilgaan. Oorlogsberichtgeving moet dan ook altijd met reserve worden bekeken: in alle oorlogen is de waarheid het eerste slachtoffer (zie Philip Knightley, 'The first casualty. From the Crimea to Vietnam: The war correspondent as hero, propagandist, and myth maker', 1975/1978).

De Tweede Wereldoorlog was mede een propaganda-oorlog, waarbij diverse propaganda-technieken werden toegepast. Een techniek van de Britten en Amerikanen was het droppen van pamfletten. De bevolking van de bezette landen ontving bemoedigende berichten, morele oppeppers. Ook boven Duitsland werden pamfletten uitgeworpen. Hier was het doel de vijand te demoraliseren. De boodschap was dat de Duitsers beter met de oorlog op konden houden, en dat Hitler en de nazi's misdadigers waren.

V for Vicory
De Britse premier Winston Churchill maakte overal waar hij zich vertoonde het bekende V-teken, V for Victory. De V als symbool voor de geallieerde overwinning. De nazi's namen die V over, en gaven er hun eigen draai aan. Ook Nederland kreeg in 1941 met de V-campagne te maken.

NSB'ers gingen aan de slag met spandoek en witkalk. Overal verscheen de ellenlange leus 'V = Victorie, want Duitschland wint voor Europa op alle fronten!' Maar na 1942 leed Duitsland hoofdzakelijk nederlagen. Voor de illegale pers en de makers van spotprenten werd het scoren voor open doel. Men hoefde alleen de leus van 1941 te herhalen en er '1 april' bij te zetten.

De grote dictaturen van de twintigste eeuw hebben een ware kunst van hun propaganda gemaakt. Ze wachtten ook niet tot het oorlog was. Alle technieken werden toegepast: pers, film, radio, beeldende kunst, massabijeenkomsten.

Joseph Goebbels
Nazi-Duitsland had een speciale minister voor propaganda, Joseph Goebbels, die als redenaar niet voor Hitler onderdeed. Dat bleek bijvoorbeeld op 18 februari 1943, toen Goebbels in het Sportpalast te Berlijn de 'totale oorlog' ('Der Totale Krieg') afkondigde.

Goebbels maakte net als Hitler bewust gebruik van leugens. Wat telde was het effect. Als de leugen maar vaak genoeg herhaald werd, in alle toonaarden en met alle middelen, nam 'de massa' die leugen op den duur wel voor waar aan.

Oorsprong term propaganda
Het woord propaganda komt uit het latijn, het kerklatijn van de rooms-katholieke kerk. Het werd voor het eerst gebruikt in 1622, in de betekenis van 'verbreiding van het geloof'. Later ontstond de seculiere (wereldlijke) betekenis van het uitdragen van een ideaal, een idee, een standpunt. Onder meer de nazi-opvatting van propaganda heeft de negatieve betekenis van het woord versterkt: het met alle mogelijke middelen opruien en misleiden van 'de massa'.

Tegenwoordig heeft het woord propaganda een enigszins geleerde, wat ouderwetse klank. De eerste Voorlichter van de gemeente Amsterdam had het zo vaak over propaganda dat zijn collega-ambtenaren hem Piet Propaganda gingen noemen. De voorlichters van vandaag spreken niet meer van propaganda, maar van communicatie.

Wij hadden er geen idee van dat er zoveel bewaard is gebleven. Bijzonder indrukwekkend. We hebben hier drie uur doorgebracht, maar zijn gestopt omdat we niets meer op konden nemen. Wij komen zeker terug om de rest te bekijken.

Jaap en Hilda Oskam, Nieuwegein

Dit museum grijpt je bij de keel! Zoveel goede informatie en echt materiaal wordt hier tentoongesteld! Een aanrader!!

Michele Philips, Aalst (België)

Al een paar keer in het Verzetsmuseum geweest, ze hebben regelmatig wisselende activiteiten. De kinderen in de oorlog expositie is heel goed opgezet en erg indrukwekkend. Een aanrader, ook om kinderen wat geschiedenis bij te brengen.

Laura, Hoorn

Heel goed en duidelijk ingericht museum, uitermate geschikt voor de jongeren die m.n.vanuit b.v. geschiedenis, willen zien, ervaren en leren wat het verzet en de oorlog betekend heeft. Leerzaam en waardevol!!

Wilma V

This museum gave me an insight like I never knew what had happened. It is so much like what happened in Germany and really depicts what the Dutch went through.

Ringdais, Adelaide

This museum across the street from the zoo and in the area where there was resistance activity is worth a visit. Anyone slightly interested in history will be captivated by the exhibits and personal notes and memorobilia.

Ashverse, South Carolina

All information is in Dutch and English. Good chronological overview of the Dutch resistance during WWII. Chilling statements, informative displays, don't forget to put this museum on your to do list!

NF, Hasselt (België)
Tripadvisor