Sobibor: verzet en hoop 2026
Het Verzetsmuseum en de Stichting Sobibor organiseren jaarlijks Sobibor: verzet en hoop. De opstand die geschiedenis schreef. Deze bijeenkomst – voorheen bekend als Sobibor-bijeenkomst – vindt plaats ter herdenking van de opstand in het vernietigingskamp Sobibor in oktober 1943. Iedereen is van harte uitgenodigd deze bijeenkomst bij te wonen.
Zondag 11 oktober 2026
Gehoorzaal van het Verzetsmuseum, Plantage Kerklaan 61, Amsterdam
Entree: gratis
Alleen entree op vertoon van gratis ticket. Hier te bestellen:
15.00 Inloop
15.30 Woord van welkom door Karlien Metz, directeur Verzetsmuseum en Christine Gispen-de Wied, voorzitter Stichting Sobibor
15.40 Aanvang programma: John Stienen, onderzoeker bij het Apeldoornsche Bos
16.00 Hella de Jonge (beeldend kunstenaar) en John Stienen gaan in gesprek over het Apeldoornsche Bos. Moderator: Bernolf Kramer, bestuurslid Stichting Sobibor
16.30 Uitreiking Jules Schelvis Jongerenprijs
17.00 Borrel en gelegenheid tot bezoeken van tentoonstelling Hella de Jonge – Dichter bij hun ziel. De kunstenaar zal aanwezig zijn en het ter gelegenheid van deze tentoonstelling uitgegeven boek signeren.
18.00 Einde bijeenkomst
Van Apeldoornsche Bosch naar Sobibór
Algemeen bekend is dat op 22 januari 1943 in de vroege ochtend 1.081 patiënten en 50 personeelsleden van de Joodse psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch naar Auschwitz werden gedeporteerd. Minder bekend is dat het personeel, voor zover niet gevlucht, naar Westerbork werd gedeporteerd. Onder hen waren ongeveer 100 mensen in medische beroepen.
Ruim 4 weken later vertrok de eerste trein vanuit Westerbork naar Sobibór. In de tussentijd waren in heel Nederland Joodse zorginstellingen leeggehaald: ziekenhuizen, bejaardenhuizen en weeshuizen. In dezelfde periode werden ook de Joodse patiënten uit 16 niet-Joodse psychiatrische instellingen gehaald. Bij de Provinzentjudung in april 1943 gingen ouderen, zieken en mindervaliden rechtstreeks naar Westerbork; de overigen moesten zich melden in Vught.
Dit alles leidde ertoe dat de meerderheid van de Nederlandse niet-zelfredzame Joden juist tijdens de Sobibórperiode is gedeporteerd. Mogelijk is het medisch personeel uit Apeldoorn tijdelijk ontzien en achtergehouden om te kunnen helpen bij hun tijdelijke opvang in Westerbork.
John Stienen, Zelfstandig onderzoeker
John Stienen studeerde Technische Bedrijfskunde aan de TU Eindhoven (2002). Hij werkt sedert 2003 in beleidsfuncties bij de Rijksoverheid, met tussen 2008 en 2011 een detachering bij de Europese Commissie. Thans is hij senior beleidsmedewerker bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Sedert 2009 ligt zijn passie echter bij het uitvoeren van historisch en archiefonderzoek in Nederland, België, Oekraïne, Servië en de Verenigde Staten.
Stienen publiceerde over gevangenschap en mortaliteit onder Servische krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog, over Oekraïens nationalisme, over wat er gebeurde in de psychiatrische inrichting Groot Graffel tijdens de Tweede Wereldoorlog en (samen met Lucie Beaufort) over het Apeldoornsche Boschtransport van 22 januari 1943. E-mail: jstienen@hotmail.com.
Hella de Jonge – Dichter bij hun ziel (18 september 2026 – 7 februari 2027)
In 2020, tijdens corona, gaat Hella (opnieuw) schilderen. Het wordt een zoektocht naar haar familiegeschiedenis. Door het schilderen leert Hella de familie kennen die ze nooit heeft ontmoet. Haar ouders (Eli Asser en Eva Croiset) overleefden de Tweede Wereldoorlog door onder te duiken; vrijwel hun volledige families worden vermoord. In het gezin Asser werd hier niet over gesproken. In Hella’s werk smelten beelden uit recente oorlogen samen met beelden uit de Tweede Wereldoorlog; ze ziet herhalingen van thema’s: het verlies van onschuld, het lijden van kinderen.
In haar werken in het Verzetsmuseum komen persoonlijke en collectieve herinneringen samen. Hella de Jonge onderzoekt de doorwerking van oorlog en familieverleden en geeft een stem aan wie ontbreekt of werd verzwegen. Intiem en universeel, verbindend en troostrijk. Haar tentoonstelling in het Verzetsmuseum bestaat uit 37 schilderijen en twee beeldhouwwerken.