Ga direct naar de hoofdnavigatie Ga naar de hoofdinhoud Ga direct naar de hoofdnavigatie Ga direct naar zoeken

'Politionele acties'/Koloniale oorlog

Na de capitulatie van Japan hopen de Nederlanders op herstel van de vooroorlogse koloniale situatie. De nationalisten van het Indonesische vrijheidsleger Tentara Nasional Indonesia (TNI), willen onafhankelijkheid en erkenning van de Indonesische Republiek. Beide partijen staan lijnrecht tegenover elkaar. De Britse bevrijders eisen dat Nederland met de nationalisten overlegt. Maar Nederland weigert een volledig onafhankelijk Indonesië te erkennen.

Nederlandse soldaten met Indonesische gevangenen.
Nederlandse soldaten met Indonesische gevangenen.

'Rust en orde herstellen'

Nederland breidt zijn leger in Indonesië uit met vrijwilligers en dienstplichtigen uit Nederland. Op 20 juli 1947 vallen Nederlandse militairen Republikeins gebied binnen om ‘de rust en orde in de opstandige provincie te herstellen’: de eerste zogenaamde politionele actie. In 1948 volgt een tweede.

Er wordt hevig gevochten. Daarbij vallen duizenden Nederlandse en tienduizenden Indonesische doden, waaronder onschuldige burgers. Het Nederlandse optreden krijgt steeds meer kritiek, zowel in Nederland zelf als internationaal.

 

Beeldvorming

De term ‘politionele actie’ wordt nu als misleidend en onjuist beschouwd maar werd toen gebruikt om het woord (koloniale) oorlog of militaire operatie te vermijden. De Nederlandse regering vond het namelijk een legitieme (politionele) actie om een gewapende opstand tegen het in haar ogen wettelijke gezag neer te slaan. De politionele acties van toen worden tegenwoordig koloniale oorlog genoemd. Vanuit Indonesische perspectief was het een onafhankelijheidsoorlog.
Zie ook het dossier: Beeldvorming over de koloniale oorlog

Nederlandse soldaten als bevrijders. Dit is het beeld van de 'politionele acties' dat de Nederlandse regering graag naar buiten brengt.
Nederlandse soldaten als bevrijders. Dit is het beeld van de 'politionele acties' dat de Nederlandse regering graag naar buiten brengt.

Oorlogsfotograaf

De Nederlands-Indische Robert de Rouveroy wordt kort nadat hij uit het kamp is bevrijd opgeroepen voor militaire dienst bij het KNIL. Zijn familie woont al generaties lang in Indië.
'Ik beschouwde Indië als mijn land. Ik deed met volle overtuiging mee aan de politionele acties op Sumatra. Als oorlogsfotograaf nam ik de gruwelijkste taferelen op.
Eén keer heb ik foto’s gemaakt van een kampong, waarvan de inwoners tijdens een actie allemaal vermoord waren. (...) Het heeft tot de jaren zestig geduurd voordat ik eindelijk begreep dat ook de Indonesiërs naar hun vrijheid verlangden, net zoals wij ernaar verlangd hebben.'

Robert de Rouveroy in een Jeep.
Robert de Rouveroy in een Jeep.
Jan Kuiper.
Jan Kuiper.

Van held naar oorlogsmisdadiger

'Tijdens mijn militaire training capituleerde Japan. Ik ging toen toch naar Indië in de overtuiging dat we nodig waren om de orde en vrede te herstellen. In de loop der tijd kreeg ik langzaam maar zeker mijn twijfels over onze militaire aanwezigheid. Ik dacht: verdorie, misschien vecht ik wel aan de verkeerde kant.
Bij mijn terugkomst in Nederland was de straat versierd. Ik zeg altijd: 'Wij gingen erheen als idealisten, werden thuis onthaald als helden, maar gingen later de geschiedenis in als oorlogsmisdadigers.''
Jan Kuiper, vrijwillig soldaat voor de bevrijding van Indië.

Wervingsaffiche voor
oorlogsvrijwilligers in Indië.



'If you have to shoot, shoot to kill'

Tijdens de politionele acties vecht Suhendro Sosrusowarno in het Indonesische vrijheidsleger.
'Ik streed om mijn land en mijn volk vrij te maken van een overheerser. Wij waren gewapend met Japanse vuurwapens, en wapens die we hadden veroverd op het KNIL. We hadden weinig munitie. Onze regel was dan ook: ‘If you have to shoot, shoot to kill!’
Je moest de vijand zo dicht mogelijk naderen, en dan vuren. Op het moment dat je oog in oog staat met je tegenstander, zijn er twee mogelijkheden: of je wordt gedood of je doodt. De kwestie is: wie is sneller. Op zo’n moment bestaan er geen morele afwegingen meer.'

Indonesische nationalisten.

Soevereiniteitsoverdracht

Onder grote druk van de Verenigde Staten hervat Nederland de onderhandelingen in 1949 en erkent uiteindelijk de Indonesische onafhankelijkheid. Op 27 december 1949 wordt de soevereiniteit officieel overgedragen aan de Republiek Indonesië.

Koningin Juliana tekent de soevereiniteitsoverdracht.
Koningin Juliana tekent de soevereiniteitsoverdracht.

Meer artikelen uit dit dossier

Er is veel meer te vertellen over dit onderwerp. Lees snel verder op onderstaande pagina's.