Ga naar de hoofdcontent

Stakingen

De April/Meistakingen

'Bij drukkerij Smit ging het gerucht dat de krijgsgevangenen afgevoerd zouden worden naar Duitsland. We hebben er nog loopjongens van Stork op uitgestuurd om navraag te doen. Na drie jaar bezetting was dit het moment om ons te verzetten. De fabriek stroomde in goed een half uur leeg. Mensen die ons opbelden vroeg ik: "Staakt u mee?". En ik heb achter elkaar andere bedrijven opgebeld. Zo is het gaan rollen.'
Femy Efftink, telefoniste machinefabriek Stork, Hengelo

Het begint in Twente

29 April 1943: totaal onverwacht wordt aangekondigd dat 300.000 Nederlandse militairen alsnog in krijgsgevangenschap worden afgevoerd. In 1940 waren ze vrijgelaten, maar nu heeft Duitsland arbeidskrachten nodig.

In Twente breken spontaan stakingen uit. Razendsnel verspreiden die zich over het hele land. Vooral op het platteland wordt gestaakt. Op veel plaatsen leveren de boeren geen melk af bij de zuivelfabriek.

'Ik heb vrijdag 's nachts nog briefjes rondgebracht met een oproep tot staken. Zondagmorgen kwam de Grüne Polizei. Het was te verwachten. Personeel van de melkfabriek heeft toen uit angst namen genoemd van 'aanstichters'.'
'In die kleine gemeenschap van ons zijn twee man doodgeschoten en één is naar het concentratiekamp Dachau gebracht. Voor de staking hadden we nooit een Duitser in ons dorp gezien. Wat er aan verzet sluimerde werd toen wakker.'
Johan Walinga, turfsteker, Oudega

Stakers gedood

De bezetters treden hard op. Tachtig stakers worden onmiddellijk gefusilleerd. Ter afschrikking worden hun namen op affiches bekendgemaakt. Er wordt geschoten op groepen stakers. Daarbij vallen nog eens 95 doden en 400 zwaargewonden.

Standrechtelijk doodgeschoten

Op 30 april 1943, de tweede dag van de April/meistakingen, houden de Duitsers een appèl op het terrein van de machinefabriek Stork in Hengelo. Daar blijkt dat bedrijfsingenieur Loep ontbreekt. Als hij buiten de fabriek wordt gearresteerd, zegt hij naar waarheid dat hij gewoon een vrije dag heeft. Zijn verklaring haalt niets uit. Er moeten nu eenmaal doodvonnissen vallen.

Loep distantieert zich overigens niet van de staking: 'Ik ben solidair met mijn landgenoten en wil geen stakingsbreker zijn'. Zijn lichaam wordt nooit teruggevonden. Zijn familie krijgt alleen een enveloppe met de inhoud van zijn zakken.

Op 3 mei gaan de meeste stakers weer aan het werk. De stakingen zijn een keerpunt. Heel Nederland heeft de Duitse terreur ondervonden. De steun aan het verzet neemt sterk toe.

'De vijand heeft thans het masker volledig afgeworpen. De mythe van de grootmoedigheid van den Führer is ten einde. Erkend wordt nu door de Duitschers wat wij zijn: vijanden, en niet een deel van de Groot-Germaanse Gemeenschap.'
Manifest Trouw, 1943

 

Meer artikelen uit dit dossier

Er is veel meer te vertellen over dit onderwerp. Lees snel verder op onderstaande pagina's.