Kunstmatige intelligentie in het Verzetsmuseum

Waarvoor we AI wél gebruiken

• We gebruiken AI als hulpmiddel bij redactionele taken. Denk aan het structureren van teksten, het herschrijven van bestaande inhoud op leesniveau, het maken van eerste vertalingen en het verbeteren van toegankelijkheid, bijvoorbeeld via alt-teksten of ondertiteling.
• Het Verzetsmuseum gebruikt AI ook voor ondersteunende taken, zoals administratieve werkzaamheden, prognoses, planning en het ordenen van collecties en documentatie. In alle gevallen dient AI ter ondersteuning van het werk van medewerkers. AI neemt geen inhoudelijke beslissingen.
• Daarnaast zetten we AI in voor het verbeteren en restaureren van bestaand beeld-, film- en geluidsmateriaal, bijvoorbeeld om de kwaliteit, verstaanbaarheid of zichtbaarheid te vergroten. Dit gebeurt altijd onder supervisie van een medewerker die beoordeelt of het resultaat nog recht doet aan het oorspronkelijke materiaal en de historische context.
• Ook maken we gebruik van AI binnen bestaande software en platforms, bijvoorbeeld voor advies over het ideale moment van publiceren van socialmediaberichten, het analyseren van bereik en interactie, of het samenstellen van perslijsten. In deze gevallen ondersteunt AI besluitvorming, maar bepaalt deze niet. Zoekmachines zoals Google zijn meer en meer AI-gestuurd. Omdat AI-zoekresultaten niet altijd volledig of feitelijk correct zijn, blijven wij hier extra alert op en controleren wij bij twijfel de herkomst en betrouwbaarheid van de gebruikte bronnen.

Waarvoor we AI níet gebruiken

• We produceren geen creatieve werken met AI. Het Verzetsmuseum respecteert het vakmanschap en auteurschap van makers zoals kunstenaars, vormgevers, fotografen, filmers, muzikanten en andere creatieven. AI wordt bij ons niet ingezet om nieuw beeld, geluid, muziek, illustraties of andere creatieve uitingen te genereren.
• We gebruiken AI niet als zelfstandige bron van historische kennis. AI genereert geen nieuwe feiten, interpretaties of conclusies over het verleden.
• We gebruiken AI niet om historisch ogende beelden, documenten of citaten te creëren die voor authentiek kunnen worden aangezien. Het simuleren of fabriceren van geschiedenis past niet bij de verantwoordelijkheid van een historisch museum.
• We voegen geen persoonsgegevens, gevoelige getuigenissen, ongepubliceerde interviews of interne documenten systematisch aan publieke AI-systemen toe.
• AI wordt door het museum niet gebruikt voor het volgen, monitoren of analyseren van individuele bezoekers of medewerkers. AI wordt niet ingezet voor surveillance, gezichtsherkenning of andere vormen van controle die de privacy, veiligheid of autonomie van mensen aantasten.
• AI wordt bij ons niet ingezet om morele oordelen, classificaties of waarderingen van mensen en groepen te automatiseren zonder menselijke afweging en context.

Ethische overwegingen

Bij het gebruik van AI wegen wij steeds meerdere ethische aspecten af.

Auteursrecht en rechten van makers
Wij respecteren auteursrecht en intellectueel eigendom. AI wordt niet gebruikt op manieren die het werk van makers onrechtmatig hergebruiken, reproduceren of ondermijnen.

Eerlijk werk en bestaanszekerheid van creatieven
Wij willen voorkomen dat AI leidt tot het verdringen van professioneel creatief werk. Daarom zetten wij AI niet in als vervanging van kunstenaars, ontwerpers, fotografen, filmers, schrijvers of muzikanten, maar blijven wij samenwerken met makers en hun expertise waarderen.

Historische werkelijkheid en betrouwbaarheid
AI mag de historische werkelijkheid niet vervormen, vereenvoudigen of dramatiseren. Authenticiteit, bronvastheid en context zijn leidend bij alles wat wij publiceren.

Menselijke waardigheid en gevoeligheid
De onderwerpen waarmee wij werken raken aan geweld, uitsluiting, vervolging en koloniale onderdrukking. AI kan deze gevoeligheden niet zelfstandig wegen. Daarom blijft menselijke beoordeling van door AI gegenereerde content altijd noodzakelijk.

Propaganda, desinformatie en manipulatie
Het Verzetsmuseum is zeer kritisch op de rol die AI kan spelen bij het versnellen en versterken van propaganda, desinformatie en nepnieuws. AI kan bestaande beelden en verhalen uit hun context halen, vervormen of massaal verspreiden. Juist gezien de geschiedenis van beïnvloeding, censuur en propaganda waar het museum zich mee bezighoudt, achten wij waakzaamheid op dit punt essentieel. Daarom zal het Verzetsmuseum altijd extra waakzaam zijn op de eigen rol hierin.

Privacy en vertrouwen
Wij beschermen de privacy van betrokkenen en gaan zorgvuldig om met gegevens. Vertrouwen van bezoekers, onderzoekers en samenwerkingspartners is essentieel.

Milieubelasting
Het gebruik van AI vraagt om rekenkracht en energie. Wij zijn ons bewust van de ecologische impact van digitale technologie en kiezen waar mogelijk voor terughoudend en doelgericht gebruik.

Menselijke verantwoordelijkheid en transparantie

Bij alle toepassingen blijft een medewerker van het Verzetsmuseum eindverantwoordelijk. AI publiceert bij ons nooit zelfstandig. Wanneer AI een rol heeft gespeeld bij publieksgerichte content, maken we dit kenbaar; dit conform de Europese transparantieregels voor artificiële intelligentie die zijn ingegaan op 2 augustus 2026. Hiervoor gebruiken wij onder meer onderstaande EU-labels.

AI in software en websites

In steeds meer software en websites is AI standaard ingebouwd. Dit zijn digitale middelen waar moderne organisaties vaak niet omheen kunnen. Wij realiseren ons ook dat veel AI-systemen zijn ontwikkeld op basis van grote hoeveelheden bestaand materiaal, waaronder uitingen van creatieven. Ook ons museum draagt bij aan de ontwikkeling van AI door het gebruik ervan, waarbij onbedoeld nieuwe informatie aan deze systemen wordt toegevoegd. Die praktijk juichen wij niet toe. Tegelijkertijd erkennen wij dat dit inmiddels een gegeven is waar de samenleving, en daarmee ook culturele instellingen, mee te maken hebben.

Ook in deze gevallen blijven wij beoordelen of het gebruik van dergelijke technologieën past binnen onze ethische uitgangspunten. Wanneer dat niet het geval is, onderzoeken wij of aanpassing mogelijk is of dat er verantwoorde alternatieven beschikbaar zijn. 

Gebruik van AI door toeleveranciers

We kunnen er niet omheen dat toeleveranciers AI inzetten in hun processen en producten. Hoewel we niet de gehele bedrijfsvoering van een toeleverancier kunnen overzien, vragen we wel inzicht in de impact van AI op het eindproduct, met name als het gaat om publieksgerichte content. Transparantie over het gebruik van AI en correcte labeling zijn hierin essentieel.

Daarnaast zullen we bij de selectie van toeleveranciers van publieksgerichte content expliciet rekening houden met de mate waarin hun uitgangspunten, regels en ethiek rond AI aansluiten bij die van het Verzetsmuseum. 

Blijvend gesprek

Het gebruik van AI en de normen daaromheen blijven veranderen, ook binnen de museumsector. Daarom zien wij deze uitgangspunten als onderdeel van een voortdurend gesprek over ethiek, technologie en de museale praktijk. Wat niet verandert, is onze overtuiging dat de eindverantwoordelijkheid altijd bij de mens ligt. Het maken van tentoonstellingen, verhalen vertellen, historische duiding en morele afwegingen blijven mensenwerk.

Overzicht gebruik van AI in het Verzetsmuseum